Бидний мэдэх усны үхрийн албан ёсны шинжлэх ухааны нэршил нь Hippopotamus amphibius бөгөөд Сахарын цөлөөс урагших Африкийн бүс нутагт нутагладаг хөхтөн амьтан юм. National Geographic болон бусад судалгааны байгууллагуудын баталсан, усны үхрийн тухай бодит баримтуудыг нэгтгэн хүргэж байна.
Ерөнхий үзүүлэлт ба биологийн онцлог
- Ангилал: Өвсөн тэжээлт хөхтөн амьтан. Хамгийн ойрын төрөл зүйл нь халим, дельфин болон гахай юм.
- Хэмжээ: Хуурай газрын гурав дахь том хөхтөн амьтан. Эрэгчин усны үхэр 3.2-оос 5 метр хүртэл урттай, 4.5 тонн хүртэл жинтэй байдаг бол эмэгчин нь 1.3 тонн хүртэл жинтэй байдаг.
- Наслалт: Зэрлэг байгальд 40 хүртэл жил, гаршуулсан нөхцөлд 50 хүртэл насалдаг.
- Үржил: Эмэгчин усны үхэр 10 нас хүрээд үржилд орох чадвартай болдог. Хээлээ 8 сар тээж, хоёр жилд нэг удаа, усан дотор төрнө. Зулзага нь төрөхдөө 45 орчим килограмм жинтэй байх бөгөөд усан доор 90 секунд амьсгалаа барьж чаддаг.
Арьс хамгаалалт ба улаан шингэн
Усны үхрийн арьс 5 сантиметр зузаан боловч нарны туяа болон хуурайшилтад маш мэдрэмтгий. Тиймээс тэд өдрийн ихэнх хугацааг усанд өнгөрүүлдэг. Хуурай газар гарах үед тэдний арьснаас тослог, улаан өнгийн шингэн ялгардаг. Энэхүү шингэн нь цус биш бөгөөд арьсыг чийгшүүлэх, нарны туяанаас хамгаалах болон нянгийн эсрэг үйлчилгээ үзүүлдэг байгалийн хамгаалалт юм.
Усан доорх амьдралын хэв маяг
Усны үхэр усанд амьдардаг ч сэлж, усан дээр хөвж чаддаггүй. Тэдний биеийн нягтрал өндөр тул усын ёроолд живдэг бөгөөд голын гольдрол дагуу алхах эсвэл үсрэх хөдөлгөөн хийдэг.
- Хамар, нүд нь толгойн орой хэсэгт байрладаг тул усан дотор байхдаа ч орчноо харж, амьсгалах боломжтой.
- Бүрэн живсэн үед хамар, чихний нүх нь хаагддаг ба амьсгалаа 5 минут хүртэл барьдаг.
- Усан дотор унтаж байхдаа ч ухамсаргүй рефлексээр 3-5 минут тутамд усны мандалд гарч амьсгалаад буцаж живдэг. Тэд шөнийн цагаар хуурай газар гарч, нэг удаад 50 килограмм хүртэл өвс тэжээл иддэг.
Түрэмгий зан авир ба аюулын түвшин
Усны үхэр нь сүргээрээ (ихэвчлэн 40-өөс 200 толгой) амьдардаг, нутаг дэвсгэрийн хувьд маш түрэмгий амьтан юм. Тэд өөрийн эзэмшил газрыг тэмдэглэхдээ өтгөнөө сүүлнийхээ тусламжтайгаар тал тал тийш цацаж илэрхийлдэг.
- Тэдний эрүү 180 градус ангайдаг бөгөөд соёо нь 50 сантиметр хүртэл урттай. Хазалтын хүч нь арслангийнхаас гурав дахин хүчтэй.
- Хуурай газар дээр цагт 35 км хүртэл хурдлах чадвартай.
- Усны үхрийн дайралтад өртсөн хүмүүсийн 86.7 хувь нь амь үрэгддэг. Энэ нь арслан (75%), аварга загасны (25%) үзүүлэлтээс өндөр юм. Жилд дунджаар 500-аас 3000 хүн усны үхрийн дайралтаас болж амиа алддаг гэсэн тооцоо бий.
Экосистемийн үүрэг ба бусад баримтууд
Усны үхэр нь экосистемийн тэнцвэрт байдлыг хадгалагч чухал амьтан юм. Тэдний усанд хаясан өтгөн нь азот, фосфороор баялаг тул усан доорх ургамал, загас тэжээгдэх үндэс болдог. Гэвч уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалж голын урсгал татрах үед энэ өтгөн нь усыг замагтуулж, хүчилтөрөгчийг бууруулах сөрөг нөлөөг үзүүлдэг байна.
- Колумб дахь "Кокаины усны үхрүүд": Хар тамхины бүлэглэлийн толгойлогч Пабло Эскобарын хувийн амьтны хүрээлэнгээс оргосон 4 усны үхэр үржсээр өнөөдөр Колумбын зэрлэг байгальд 100 орчим болон өсжээ.
- Анагаах ухааны санамж: Оксфордын эмнэлгийн тайланд дурдсанаар, усны үхэрт хазуулсан шарх нь маш хүнд халдвар үүсгэдэг, мөчөө тайруулах эсвэл хөгжлийн бэрхшээлтэй болох эрсдэлтэй тул үүнийг энгийн амьтны хазалт биш, биеийн хүнд гэмтэлд тооцож яаралтай эмчлэхийг зөвлөдөг.
Одоогоор дэлхий дээрх усны үхрийн тоо толгой тогтвортой байгаа ч мах, өөх, соёоны хууль бус ан агнуураас шалтгаалж Олон улсын байгаль хамгаалах холбооноос (IUCN) тэднийг устах аюулд ойрхон буюу "эмзэг" ангилалд оруулсан байна.
Эх сурвалж: nationalgeographic.com
