Нисэж чаддаггүй ч Шинэ Зеландын нэрийг дэлхийд таниулсан нэгэн шувуу бий. Шөнөөр идэвхжиж, үнэрээрээ хоол хүнсээ олдог, хошууныхаа үзүүрт хамрын нүхтэй Киви нь тус улсын байгаль, соёлын салшгүй хэсэг бөгөөд үндэсний бэлгэ тэмдэгт тооцогддог.
Шинэ Зеландын уугуул Киви нь бусад шувуудаас олон талаараа ялгардаг. Нисэх чадвараа алдаж, газрын амьдралд дасан зохицсон энэ шувуу өд нь үс шиг харагддаг, урт хошуутай, хүчирхэг хөлтэй гэдгээрээ онцлог.
Киви нь зөвхөн байгалийн нэгэн зүйл төдийгүй Шинэ Зеландын соёл, үндэсний онцлогийн салшгүй хэсэг юм. Тус улсын хүмүүсийг хүртэл өдөр тутмын хэллэгээр “Kiwi” хэмээн нэрлэдэг.
НИСЭЖ ЧАДДАГГҮЙ ШУВУУ
Киви жижиг далавчтай боловч нисэж чаддаггүй. Түүний нисэх булчин хөгжөөгүй бөгөөд биеийн бүтэц нь газар дээр амьдрахад илүү тохирсон байдаг.
Харин хүчирхэг хөлөөрөө ой дундуур явж, хөрсийг хошуугаараа тэмтчин хоол хүнсээ хайдаг. Голдуу шавж, өт, аалз болон бусад жижиг сээр нуруугүй амьтдаар хооллодог.
ХАМРАА ХОШУУНЫХАА ҮЗҮҮРТ БАЙРЛУУЛСАН ЦОРЫН ГАНЦ ШУВУУ
Кивигийн хамгийн сонирхолтой шинжүүдийн нэг бол хамрын нүх нь хошууныхаа үзүүрт байрладаг явдал юм.
Ингэснээр Киви хөрсийг хошуугаараа тэмтэрч, үнэрээрээ хоол хүнсээ олж чаддаг. Үнэрлэх чадвар нь маш сайн хөгжсөн бөгөөд энэ нь түүнийг бусад шувуудаас ялгаруулдаг онцлогийн нэг юм.
ШУВУУ ГЭХЭЭСЭЭ ИЛҮҮ ХӨХТӨН АМЬТАН ШИГ
Кивиг анх харсан хүн жижигхэн хөхтөн амьтан гэж андуурах нь бий.
Учир нь түүний өд нь бусад шувуудынх шиг гялалзсан, хатуу биш, харин зөөлөн бөгөөд үстэй төстэй харагддаг. Мөн урт хошуу, хүчирхэг хөл, газар үнэрлэн хоол хайдаг зан авир нь хөхтөн амьтантай төстэй.
Киви ихэвчлэн шөнийн цагаар идэвхтэй байдаг. Өдрийн турш нуугдаж, шөнө болоход хоол хүнсээ хайхаар гарч ирдэг.
БИЕИЙНХЭЭ ХЭМЖЭЭТЭЙ ХАРЬЦУУЛАХАД АСАР ТОМ ӨНДӨГ ГАРГАНА
Кивигийн бас нэг гайхалтай онцлог нь өндөгний хэмжээ юм. Эм Киви нь биеийнхээ хэмжээтэй харьцуулахад маш том өндөг гаргадаг бөгөөд нэг өндөг нь эх шувууны биеийн жингийн ойролцоогоор 15–20 хувьтай тэнцэх тохиолдол бий.
Өндгийг ихэвчлэн эр Киви дарж бойжуулдаг. Дэгдээхэй өндөгнөөс гарахдаа аль хэдийн өдтэй байдаг бөгөөд төрсний дараахан өөрөө хоол хүнсээ хайж эхэлдэг.
КИВИГИЙН ТАВАН ТӨРӨЛ ЗҮЙЛ БИЙ
Өд, хэмжээ, амьдрах орчноороо ялгаатай таван төрлийн Киви одоо амьдарч байна. Үүнд Brown kiwi, Great spotted kiwi, Little spotted kiwi, Rowi болон Tokoeka багтдаг.
Тэдний зарим нь зөвхөн тодорхой арлууд болон тусгай хамгаалалттай бүсүүдэд амьдардаг.
ТОО ТОЛГОЙ НЬ ХҮНИЙ ТУСЛАМЖГҮЙГЭЭР ӨСӨХӨД БЭРХ
Киви нисэж чаддаггүй учраас гаднын махчин амьтдад маш эмзэг. Ялангуяа дэгдээхэйнүүдэд stoat зэрэг махчин амьтад, нас бие гүйцсэн Кивид нохой томоохон аюул учруулдаг.
Шинэ Зеландын Байгаль хамгаалах газар (DOC)-ын мэдээлснээр тус улсад ойролцоогоор 70 мянган Киви үлдсэн бөгөөд хамгаалалтгүй популяци жил бүр буурсаар байна.
Гэхдээ хамгаалалтын ажил үр дүнгээ өгч буй сайн жишээнүүд ч бий. Махчин амьтдын тоог хянаж, Кивиг хамгаалалттай бүсэд нутагшуулснаар зарим популяцийн тоо толгой нэмэгдэж байгаа юм.
ЯАГААД ШИНЭ ЗЕЛАНДЧУУДЫГ “KIWI” ГЭЖ НЭРЛЭДЭГ ВЭ?
Киви нь Шинэ Зеландын үндэсний бэлгэ тэмдгийн нэг болсон тул тус улсын хүмүүсийг “Kiwis” хэмээн нэрлэх болжээ.
Энэ нэр нь өнөөдөр Шинэ Зеландчуудын өөрсдийгөө тодорхойлох түгээмэл, дотно нэршил болсон байна.
Маоричуудын хувьд Киви нь мөн онцгой ач холбогдолтой. Тэд энэ шувууг taonga буюу хамгаалж, хүндэтгэх ёстой үнэт өвийн нэг хэмээн үздэг.
Нисэж чаддаггүй ч Шинэ Зеландын нэрийг дэлхий даяар таниулсан Киви ийнхүү тус улсын байгаль, соёл, үндэсний онцлогийн салшгүй хэсэг болжээ. Шөнийн ойд чимээгүйхэн алхах энэ жижигхэн шувуу Шинэ Зеландын хамгийн үнэ цэнтэй байгалийн бэлгэдлүүдийн нэг хэвээр байна.
“НИСЭХ ГЭЖ ОРОЛДООД ӨНДРӨӨС ҮСЭРДЭГ” ГЭХ ЯРИА ҮНЭН ҮҮ?
Кивигийн тухай интернет орчинд “нисэж чаддаггүйгээ мэдэлгүй, өндрөөс үсэрч нисэх гэж оролдоод үхдэг” гэх яриа үе үе тархдаг. Гэвч энэ нь баталгаатай баримтгүй домог юм.
Киви нисэж чаддаггүй нь үнэн ч тэд нисэх гэж оролддог гэсэн нотолгоо байхгүй. Харин хувьслын явцад нисэх чадвараа алдаж, газар дээр амьдрахад зохицсон байна. Тэд хүчирхэг хөлөөрөө ой дундуур явж, гүйж, аюул тулгарсан үед хурдан зугтаж чаддаг.
Тиймээс Киви нисэх гэж оролдоод өндрөөс үсэрч үхдэг гэхээсээ илүү нисэх шаардлагагүй орчинд дасан зохицон, газарт амьдрах өвөрмөц хэв маягтай болсон шувуу гэж ойлгох нь зөв юм.
