Уран зохиолын түүхэнд зарим бүтээлүүд асар их алдар нэрийг авчирсан ч нөгөө талаас нийгмийн ёс суртахуун, шашин, улс төрийн үзэл бодолтой зөрчилдсөн гэх шалтгаанаар олон улс оронд хэвлэх, худалдаалах, сургалтын хөтөлбөрт ашиглахыг хориглож байсан тохиолдол цөөнгүй бий. Сонирхолтой нь эдгээр бүтээлүүдийн ихэнх нь өнөөдөр дэлхийн сонгодог зохиолын жагсаалтад багтаж, сая сая хувь борлогдсоор байна. Ингээд түүхэнд хамгийн их цензурт өртсөн 10 алдартай зохиолыг танилцуулъя.
1. “1984” – George Orwell
Дэлхийн хамгийн алдартай улс төрийн антиутопи зохиолуудын нэг болох “1984” нь бүхнийг хянадаг тоталитар дэглэмийн тухай өгүүлдэг. Зохиолыг социалист болон коммунист дэглэмтэй хэд хэдэн улсад хориглож байсан бол зарим барууны оронд ч “улс төрийн суртал ухуулга” гэх шалтгаанаар сургуулийн хөтөлбөрөөс хасаж байжээ.
2. “Animal Farm” – George Orwell
Амьтдын үлгэр хэлбэрээр бичигдсэн энэхүү зохиол Зөвлөлт Холбоот Улсын дэглэмийг хурцаар шүүмжилсэн тул олон коммунист оронд удаан хугацаанд хэвлэхийг хориглож байв. Өнөөдөр ч зарим улсад улс төрийн эмзэг бүтээлд тооцогддог.
3. “The Satanic Verses” – Salman Rushdie
1988 онд хэвлэгдсэнээсээ хойш дэлхий дахинд хамгийн их маргаан дагуулсан бүтээлүүдийн нэг. Зарим исламын орнууд номыг бүрэн хориглож, зохиолчийн эсрэг фетва хүртэл гарч байсан нь уран зохиолын түүхэнд онцгой үйл явдал болсон юм.
4. “Lolita” – Vladimir Nabokov
Насанд хүрээгүй охины тухай өгүүлдэг энэхүү роман хэвлэгдсэн даруйдаа Франц, Их Британи, Аргентин, Шинэ Зеланд зэрэг хэд хэдэн улсад ёс суртахууны шалтгаанаар хориглогдож байжээ. Гэсэн хэдий ч өнөөдөр XX зууны хамгийн шилдэг романуудын нэг гэж үнэлэгддэг.
5. “Ulysses” – James Joyce
Уран зохиолын шинэчлэлийн бэлгэ тэмдэг болсон энэхүү роман ил тод бэлгийн дүрслэлтэй гэх үндэслэлээр АНУ болон Их Британид олон жилийн турш хэвлэхийг хориглосон байдаг. Дараа нь шүүхийн шийдвэрээр хоригийг цуцалжээ.
6. “Lady Chatterley’s Lover” – D. H. Lawrence
Хайр дурлал, бэлгийн харилцааг тухайн цаг үедээ хэт задгай дүрсэлсэн гэж үзэн Их Британи, Австрали, Япон болон бусад хэд хэдэн оронд хориглож байв. Хожим энэ хэрэг уран зохиолын цензурын хамгийн алдартай шүүх хурлуудын нэг болсон юм.
7. “The Catcher in the Rye” – J. D. Salinger
Өсвөр үеийнхний дотоод ертөнцийг харуулсан энэ роман хараалын үг, хүчирхийлэл, сэтгэл зүйн асуудлыг хөндсөн гэх шалтгаанаар АНУ-ын олон сургууль, номын сангаас тодорхой хугацаанд хасагдаж байсан.
8. “To Kill a Mockingbird” – Harper Lee
Арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхалт, шударга ёсны тухай өгүүлдэг энэхүү зохиолыг зарим бүс нутагт арьс өнгөний асуудлыг хурцаар дүрсэлсэн, доромж үг хэрэглэсэн гэх үндэслэлээр хориглож байжээ. Харин өнөөдөр дэлхийн хамгийн чухал хүмүүнлэгийн зохиолуудын нэгд тооцогддог.
9. “Brave New World” – Aldous Huxley
Шинжлэх ухаан, генийн өөрчлөлт, хүний эрх чөлөөний тухай өгүүлдэг энэхүү антиутопи романыг зарим улсад ёс суртахуун, шашны үнэт зүйлсийг зөрчсөн гэж үзэн хориглож байсан. Одоо бол ирээдүйн нийгмийн талаар хамгийн их уншигддаг бүтээлүүдийн нэг юм.
10. “Fahrenheit 451” – Ray Bradbury
Ном шатаадаг ирээдүйн нийгмийг дүрсэлсэн энэхүү роман нь өөрөө цензурын эсрэг бүтээл хэдий ч зарим сургуульд хэл найруулга, хүчирхийллийн хэсгүүдээс шалтгаалан хязгаарлагдаж байсан нь сонирхолтой түүхтэй.
