Өнөө үед бидний амьдралын ихэнх хэсэг цахим орчинтой салшгүй холбоотой болжээ. Бид цахим шуудан, сошиал медиа, онлайн банк, цахим худалдаа зэрэг олон үйлчилгээг өдөр тутамдаа ашигладаг. Үүний зэрэгцээ хувийн мэдээлэл, нууц үг, санхүүгийн мэдээлэл зэрэг чухал өгөгдөл цахим орчинд хадгалагддаг болсон. Тиймээс мэдээллийн аюулгүй байдлаа хамгаалах нь зөвхөн байгууллага, мэргэжлийн хүмүүсийн бус, хүн бүрийн анхаарах асуудал юм.
1. Хүчтэй, давтагдашгүй нууц үг ашиглах.
Нууц үг нь урт, таахад хэцүү бөгөөд үсэг, тоо, тэмдэгт хосолсон байх хэрэгтэй. Нэг нууц үгийг олон төрлийн цахим хаягт ашиглахгүй байх нь чухал. Ингэснээр нэг хаяг алдагдсан ч бусад бүртгэлээ хамгаалах боломжтой.
2. Хоёр шатлалт баталгаажуулалтыг идэвхжүүлэх.
Хоёр шатлалт баталгаажуулалт нь нууц үгээс гадна нэмэлт код эсвэл баталгаажуулах төхөөрөмж ашигладаг. Ингэснээр нууц үг тань бусдын гарт орсон ч таны хаягт зөвшөөрөлгүй нэвтрэх эрсдэл эрс багасна.
3. Сэжигтэй холбоос, хавсралтыг бүү нээ.
Гэмт этгээдүүд хуурамч цахим шуудан, мессежээр дамжуулан хүмүүсийг хууран мэхлэх нь түгээмэл. Танихгүй хүнээс ирсэн холбоос, файл, QR кодыг нээхээс өмнө эх сурвалжийг сайтар шалгаарай.
4. Програм, үйлдлийн системээ тогтмол шинэчлэх.
Шинэчлэлтүүд нь зөвхөн шинэ боломж нэмэхээс гадна аюулгүй байдлын сул талыг засдаг. Тиймээс компьютер, гар утас болон ашигладаг програмуудаа цаг тухайд нь шинэчлэх хэрэгтэй.
5. Хувийн мэдээллээ хэт их бүү хуваалц.
Сошиал сүлжээнд төрсөн огноо, гэрийн хаяг, утасны дугаар, аяллын төлөвлөгөө зэрэг мэдээллээ хэт дэлгэрэнгүй нийтлэх нь эрсдэлтэй. Нууцлалын тохиргоогоо шалгаж, мэдээллээ зөвхөн шаардлагатай хүмүүстэй хуваалцаарай.
6. Нийтийн Wi-Fi ашиглахдаа болгоомжтой бай.
Кафе, нисэх буудал зэрэг газарт байдаг нээлттэй Wi-Fi сүлжээ аюулгүй биш байж болно. Ийм сүлжээнд холбогдсон үед банкны үйлчилгээ зэрэг өндөр эрсдэлтэй үйлдэл хийхээс зайлсхийх нь зүйтэй.
7. Төхөөрөмжөө түгжиж хэвш.
Гар утас, компьютероо ашиглаагүй үедээ нууц үг, PIN, хурууны хээ эсвэл нүүр таних системээр түгжих хэрэгтэй. Энэ нь төхөөрөмж алдагдсан үед мэдээллийг хамгаалахад тусална.
8. Чухал мэдээллээ нөөцөлж хадгал.
Зураг, баримт бичиг болон бусад чухал файлаа тогтмол нөөцөлж байгаарай. Төхөөрөмж эвдэрсэн, алдагдсан эсвэл хортой програмын халдлагад өртсөн тохиолдолд нөөц хуулбар ихээхэн тус болно.
9. Хуурамч мэдээлэл, залилангаас сэрэмжил.
“Яаралтай мөнгө шилжүүл”, “Та шагнал хожлоо”, “Таны данс хаагдах гэж байна” гэх мэт сэжигтэй мессежид шууд итгэж болохгүй. Мэдээллийг албан ёсны эх сурвалжаар дахин шалгах хэрэгтэй.
10. Аюулгүй байдлын мэдлэгээ тогтмол нэмэгдүүл.
Цахим халдлагын арга хэлбэр байнга өөрчлөгддөг тул мэдээллийн аюулгүй байдлын талаар шинэ мэдлэгтэй байх нь хамгийн сайн хамгаалалт юм. Өөрийн болон гэр бүлийн гишүүдийнхээ цахим хэрэглээний дадлыг тогтмол сайжруулаарай.
412
