Бид заримдаа утсаа хаана тавьснаа мартаж, шалгалтандаа бэлдсэн зүйлээ гэнэт санахгүй сандрах үе гардаг. Энэ нь тархи муу байгаагийн шинж биш, харин түүнийг зөв арчилж тордох шаардлагатай байгаагийн дохио юм.
ТАРХИНЫ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ ДЭМЖИХ ХҮНСНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮН
Хүний тархи нь энергийн өндөр хэрэглээтэй эрхтэн бөгөөд биеийн нийт энергийн 20%-ийг зарцуулдаг. Түүнийг дараах бүтээгдэхүүнээр тэтгээрэй:
Омега-3 тосны хүчилтэй загас: Яргай, туна, хулд зэрэг загаснууд нь омега-3 тосны хүчлээр баялаг. Эдгээр нь тархины эсийг нөхөн төлжүүлж, сурах явцыг хурдасгадаг.
Жимс, жимсгэнэ: Нэрс, бөөрөлзгөнө зэрэг жимсгэнэ нь антиоксидантаар баялаг бөгөөд тархины хөгшрөлтийг удаашруулж, ой тогтоолтыг дэмжинэ.
Хушга ба Самар: "Тархи шиг хэлбэртэй" хушга нь үнэхээр тархинд сайн. Витамин Е-ээр баялаг тул танин мэдэхүйн чадварыг дэмжинэ.
Хар шоколад: Флавоноид агуулсан хар шоколад нь тархины цусны эргэлтийг сайжруулж, анхаарал төвлөрөлтийг нэмэгдүүлдэг. Гэхдээ хэтрүүлэн хэрэглэхгүй байх нь чухал.
Авокадо: Эрүүл өөх тос, витамин К, фолат агуулдаг авокадо нь тархины цусан хангамжийг сайжруулж, танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг дэмждэг.
ОЙ ТОГТООЛТЫГ ДЭМЖИХ "АЛТАН" ЗУРШЛУУД
Хоол хүнснээс гадна дараах дадал зуршлууд тархины эрүүл мэнд болон ой тогтоолтод эергээр нөлөөлнө:
8 цагийн нойр: Биднийг унтаж байх хооронд тархи тэр өдрийн мэдээллийг цэгцэлж, богино хугацааны санамжаас урт хугацааны санамж руу шилжүүлдэг. Дутуу унтвал "Save" дараагүй тоглоомтой адил бүгд арилна.
Идэвхтэй хөдөлгөөн: Тогтмол дасгал хөдөлгөөн нь тархинд очих цусан хангамж болон хүчилтөрөгчийн хэмжээг нэмэгдүүлж, шинэ тархины эс үүсэхэд нөлөөлдөг. Энэ нь ой тогтоолт болон танин мэдэхүйн бусад чадварыг сайжруулна.
Шинэ зүйл сурах: Шинэ хэл сурах, хөгжим тоглох, таавар таах зэрэг үйл ажиллагаа нь тархины эсийн хоорондын холболтыг идэвхжүүлж, тархины уян хатан чанарыг нэмэгдүүлдэг.
Стрессийг зохицуулах: Архаг стресс нь тархины ой санамжид хариуцдаг хэсэг болох гиппокампыг гэмтээж, ой тогтоолтыг муутгадаг. Бясалгал, амьсгалын дасгал, иог зэрэг стресс тайлах аргуудыг хэрэглэх нь тархины эрүүл мэндэд тустай.
Мэдээллийг системчлэх: Цээжлэх шаардлагатай мэдээллийг жижиг хэсгүүдэд хуваах (chunking), холбоо хамаарал үүсгэх зэрэг аргууд нь ой тогтоолтыг сайжруулдаг. (Жишээ нь: Утасны дугаарыг 9911-ХХХХ гэж хуваадаг шиг)
ТАРХИНЫ ДАЙСНУУДААС ЗАЙЛСХИЙ
Хэт их сахар: Чихэрлэг хүнс хэтрүүлэн хэрэглэх нь тархины үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлж, анхаарал төвлөрөлтийг бууруулдаг.
Нойр дутуу явах: Нойрны дутагдал нь ой санамж болон танин мэдэхүйн бусад чадварыг мэдэгдэхүйц бууруулдаг.
Э.Баярцэцэг
